Stichting Oudekerk Heemstede

Historie van de Oude Kerk


Op bovenstaande tekening van Hendrik Spilman (omstreeks 1750) staat links de herberg Het wapen van Heemstede, tevens schoutenhuis. Daarnaast de Oude Kerk. Vervolgens de dorpsschool aan de Voorweg met de nog bestaande voorgevel.
 
Rechts de toegang naar buitenplaats Valckenburg met links daarvan de theekoepel en rechts van de entree de koetsiers/tuinmanswoning.

Op de tweede tekening van H.P.Schouten (omstreeks 1780) is de Oude Kerk afgebeeld vanaf de Voorweg, met links het Kerkplein (nu Wilhelminaplein).

Herbouw

De voorzitter van de vredesconferentie in Münster, Adriaan Pauw, initieerde in 1624 de herbouw van de Mariakapel (uit 1347)  tot de huidige Oude Kerk.

Deze kapel werd gesticht door Graaf Willem V van Holland. Hij koos een stuk grond dichtbij  de belangrijkste noord-zuid verbinding van Haarlem naar Den Haag en de weg van het Spaarne naar de duinen.

De éénbeukige kapel was niet alleen gebouwd uit piëteit voor de gesneuvelde oom of uit vriendschap voor de machtige kasteelheer, maar fungeerde ook als wachtpost van waaruit hij deze Heer in de gaten kon houden.

    

Tijdens het beleg van Haarlem lag Heemstede in de frontlinie en de kapel veranderde in 1573 tot een puinhoop. Alras braken er betere tijden aan. Er kwam een opbloei van Haarlem en Amsterdam. Adriaan Pauw,  een machtig Amsterdams koopman-regent en de latere Raadspensionaris van Holland kocht in1620 de Heerlijkheid in Heemstede. 

    

De kerk werd gebouwd met gebruikmaking van de oude fundamenten. De materialen werden aangevoerd via de losplaats van de molenwerf aan het Spaarne. De gelden kwamen van de Staten en steden. Ook door de Heemsteedse bevolking werden gelden opgebracht door belastingen op bier en turf.

Zo herkreeg Heemstede in 1624 weer een éénbeukige kerk.

 In 1652 werd de noorderbeuk aangebouwd. De gebrandschilderde ramen werden ‘geschonken’ door o.a. de koning van Bohemen, de prinsen Maurits en Frederik-Hendrik, de Ridderschap van Holland, de Classis en Adriaan Pauw zelf. Recht tegenover de kansel stond de Heerenbank en langs de muren stonden enkele mannenbanken. De andere kerkgangers moesten hun eigen stoelen meebrengen, hetgeen ook minder lastig was bij het openen der graven.

Grafmonument

Het koor werd gereserveerd voor het familiegraf van Pauw. In 1656, drie jaar na de dood van Adriaan, verrees aldaar een groot marmeren grafmonument. Bij de verbouwing van de Oude Kerk in mei 2015 werd de grafkelder "herontdekt", zie grafkelder.

     

Nicolaas Beets die onder het pseudoniem ‘Hildebrand’  o.a. het beroemde boek Camera Obscura schreef, was van 1840 tot 1854 als predikant aan de Oude Kerk verbonden.

 

    

In de toren hangt de oude luidklok van 1487, later in 1759 kwam hier een tweede, grotere bij. De Duitse bezetter heeft in de oorlog beide klokken meegenomen. Gelukkig vonden ze de kleine klok te gering om te smelten. Na de bevrijding is met gelden van de Marshallhulp de grote klok opnieuw gegoten.

In de tijd van Pauw werd de klok geluid op de zondagen, maar ook op de werkdagen om 11 uur, om de vrouwen te waarschuwen dat het tijd werd om met de voorbereiding van de maaltijd te beginnen, zodat hun mannen om 12 uur thuis komende  direct de maaltijd gereed  vonden. Hun schafttijd was immers te gering om op het eten te moeten wachten!

Verbouwing 1936

 

In 1936 werd de kerk aan de westzijde met één travee vergroot waardoor een kelder kon worden gemaakt, het aantal banken beneden worden uitgebreid met daarboven plaatsing van een gaanderij. Het prachtige Bolderorgel van 1752 werd in 1988 gerestaureerd en in 2009 met enkele registers uitgebreid.

Verbouwing 2015

De meest recente verbouwing is in de zomer van 2015 uitgevoerd. Aanleiding was de lang gekoesterde wens om de Oude Kerk geschikter te maken voor het geven van concerten. Verbetering van het comfort met behoud van de prachtige akoestiek.

De kerkzaal is voorzien van nieuwe stoelen en een nieuw podium met extra verlichting. Een aantal kerkbanken is uit historisch oogpunt blijven staan. De verwarming en de geluidsinstallatie is ingrijpend gemoderniseerd. Tot slot is er een nieuwe glazen corridor aangelegd van de Oude Kerk naar het zalencomplex de Pauwehof, gelegen in de achtertuin van het kerkgebouw. De centrale toegang naar Oude Kerk en Pauwehof is nu gesitueerd in het midden van de nieuwe corridor.

Meer informatie over de verbouwing van mei-oktober 2015, zie terugblik

Website laten maken heemstede